Dokonując w sklepie świadomego
wyboru produktu spożywczego oczekujemy, że spełni on nasze wymagania
odnośnie cech sensorycznych (wyglądu, smaku), trwałości i łatwości
przygotowania, lecz przede wszystkim zdrowotności, tzn. dostarczy
składników odżywczych i będzie bezpieczny dla organizmu. Znaczna
poprawa jakości produktów spożywczych na polskim rynku jest efektem
wdrażania kosztownych, lecz z pewnością opłacalnych systemów zapewnienia
jakości. Coraz częściej na opakowaniach spotyka się informację:
"Posiadamy certyfikat jakości ISO 9001", "...ISO
9002" bądź "Pracujemy zgodnie z systemem HACCP".
Mówiąc o systemach jakości należy na wstępie rozróżnić dwa pojęcia:
zapewnienie i zarządzanie jakością. Podstawowymi systemami zapewnienia
jakości stosowanymi w przemyśle spożywczym są HACCP (Analiza Zagrożeń
i Krytyczny Punkt Kontrolny), GMP (Dobra Praktyka Produkcyjna),
GHP (Dobra Praktyka Higieniczna) oraz QACP (Punkty Kontrolne Zagwarantowania
Jakości), przy czym trzy pierwsze dotyczą jedynie bezpieczeństwa
zdrowotnego żywności, zaś QACP dba o jakość w szerszym zakresie
uwzględniając aspekty sensoryczne, technologiczne i funkcjonalne
żywności. Zarządzaniem jakością zajmuje się system ISO serii 9000.
Jego celem jest ujednolicenie rozwiązań systemowych oraz maksymalna
integracja działania wszystkich działów firmy i ich pracowników.
Normy 9001 opisują projektowanie, kontrolę procesu produkcyjnego,
instalowanie i serwis, zaś normy 9002 (najczęściej wdrażane w sektorze
żywnościowym) działając w węższym zakresie, pomijają etap projektowania.
Ogólnie można więc powiedzieć, że zapewnienie jakości jest elementem
zarządzania nią. System ISO nie jest specyficzny dla przemysłu spożywczego.
Specyfiką taką charakteryzują się wspomniane wyżej systemy zapewnienia
jakości zdrowotnej. Są one tym samym podstawowym czynnikiem czuwającym
nad bezpieczeństwem. Producent żywności decydując się na zmianę
podejścia do jakości (usuwanie skutków -> eliminacja przyczyn
-> prewencja) powinien dokonać reorganizacji przedsiębiorstwa,
i co równie istotne, spróbować zmienić mentalność i złe przyzwyczajenia
pracowników. Pierwszym krokiem w tym kierunku jest wprowadzenie
zasad GMP w połączeniu z GHP i Dobrą Praktyką Laboratoryjną (GLP).
Tak zintegrowane działania pozwalają na opracowanie instrukcji porządkujących
aspekty higieniczne (mycie, dezynfekcja, szkolenia i badania personelu
itp.), badawcze (analizy laboratoryjne) oraz produkcyjne w przedsiębiorstwie,
będące jednocześnie podstawą do realizacji kolejnego etapu "metamorfozy",
a mianowicie wdrożenia systemu HACCP. Wdrożony na fundamentach GMP/GHP/GLP
system HACCP oraz przeprowadzane audyty (regularna, niezależna kontrola)
są gwarantem żywności najwyższej jakości. Tak więc wzrost świadomości
konsumentów odnośnie bezpieczeństwa, narastająca konkurencja, a
przede wszystkim wymagania prawa obligują firmy sektora spożywczego
do wprowadzania w życie powyższego pakietu. Na zakończenie należy
dodać, iż normy ISO (opisane wyżej) nie są i nie będą obligatoryjne
- zaleca się jedynie ich wdrażanie łącznie z systemem HACCP, gdyż
umożliwia to kompleksowe zarządzanie i zapewnienie jakości.