Istotne zagadnienia dotyczące ochrony środowiska w branży przetwórstwa tworzyw sztucznych reguluje dyrektywa 94/62/WE w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych, zmieniona dyrektywą 2004/12/WE. Zmiany wprowadzone nowelizacją mają bardzo duże znaczenie i dostosowują się do stale rosnącego udziału opakowań i ich odpadów we wspólnym rynku europejskim. Gospodarka opakowaniami i odpadami z opakowań uwzględnia potrzeby ochrony środowiska, jak również bezpieczeństwo konsumenta. Pierwszoplanowe miejsce w zapewnieniu prawidłowego funkcjonowania systemu produkcji i odzysku opakowań i ich odpadów zajmują regulacje prawne tworzone przez państwa członkowskie. Dyrektywa wyraźnie również wspomina o roli każdego przedsiębiorcy, który w zakresie swojej działalności ma do czynienia z opakowaniami. Nałożono również obowiązek podjęcia przez kraje należące do Wspólnoty Europejskiej do działań o charakterze społecznym, uświadamiających konieczność odzysku odpadów opakowaniowych.

Przepisy nowelizujące dyrektywę 94/62/WE zaczną obowiązywać po wprowadzeniu odpowiednich regulacji do prawa krajowego każdego państwa członkowskiego.

Przepisy dyrektywy uściślają pojęcie opakowania, określają nowe wielkości docelowe recyklingu, biorąc pod uwagę ocenę cyklu żywotności oraz analizę kosztów-korzyści tego procesu. Wprowadzenie nowelizacji wiąże się również z okresami przejściowymi przyznanymi nowym państwom członkowskim Unii, które z reguły dotyczyły 31.12.2007 r. - obecnie nowy termin realizacji założonego poziomu recyklingu dla wspólnotowego rynku opakowań to 31.12.2008 r.

Znowelizowana dyrektywa (2004/12/WE) zakłada następujące wielkości docelowe:

Dyrektywa, ze względu na wysokie wymagania dotyczące recyklingu, zezwala państwu członkowskiemu na wspomaganie odzysku energii (poprzez spalanie), jeżeli sam recykling ze względu na ocenę koszty-korzyści lub środowisko naturalne byłby mniej korzystny. Unia zaleca również państwom członkowskim wspomaganie używania materiałów uzyskanych z recyklingu do produkcji opakowań lub innych produktów poprzez:
1) poprawienie warunków rynkowych dla takich materiałów;
2) pokonanie przeglądu istniejących przepisów, które zapobiegają użyciu materiałów "z odzysku".

Jednak najważniejszej zmiany dokonano precyzując definicję opakowania, a nawet podając ilustrujące przykłady poszczególnych ich rodzajów.
Jak wynika z podstawowej definicji opakowania wszystkie wyroby wykonane z jakichkolwiek materiałów, przeznaczone do przechowywania, ochrony, przewozu, dostarczania i prezentacji wszelkich towarów, od surowców do produktów przetworzonych, od producenta do użytkownika lub konsumenta oraz wyroby niezwrotne służące do powyższych celów, powinny uwzględniać trzy dodatkowe przesłanki konieczne do uznania danego produktu za opakowanie. Dyrektywa wymienia następujące grupy:
- wyroby odpowiadające ogólnej definicji opakowania, spełniające równocześnie inne funkcje; z tej grupy wyłączono te wyroby, które stanowią jego integralną część i są niezbędne do zawarcia, utrzymania lub zachowania tego produktu przez jego cykl żywotności, a wszystkie elementy przeznaczone są do wspólnego użycia, spożycia lub usunięcia (przykłady patrz tabela);
- za opakowanie uważa się wyroby wytworzone i przeznaczone do wypełnienia w punkcie sprzedaży oraz wyroby jednorazowego użytku sprzedane, wypełnione lub wytworzone lub przeznaczone do wypełnienia w punkcie sprzedaży, w przypadku gdy spełniają funkcje opakowania (przykłady patrz tabela);
- części składowe opakowania oraz elementy pomocnicze złączone z opakowaniem, z którym są złączone; elementy pomocnicze przyczepione bezpośrednio lub przymocowane do produktu uważa się również za opakowanie, chyba że stanowią one integralną część produktu, a wszystkie elementy są przeznaczone do wspólnego spożycia lub usunięcia (przykłady patrz tabela);

W celu lepszego zobrazowania powyższych kryteriów dyrektywa zawiera Załącznik 1, który przedstawia przykłady opakowań i "nie opakowań" dla poszczególnych grup. Poniższa tabela prezentuje te właśnie przykłady.

Warto tutaj zwrócić uwagę, że część wymienionych w dyrektywie produktów, wytwarzanych najczęściej z tworzyw sztucznych, nie będzie traktowana jak opakowanie.
Dyrektywa 94/62/WE wprowadziła jednolity europejski system identyfikacji materiału opakowaniowego. Kodowanie ułatwić ma zbiórkę, ponowne użycie i odzysk, w tym recykling. Znaki te można umieszczać na opakowaniu lub etykiecie. Powinny być dobrze widoczne i czytelne (nawet po otwarciu opakowania), naniesione w sposób trwały. Dla opakowań z tworzyw sztucznych zarezerwowano liczby 1-19, jednak w praktyce stosowane jest tylko 7, dla tych występujących najczęściej (np. PP, PET, PCW). Należy tu zaznaczyć, że w świetle dyrektywy 94/62/WE obecnie oznaczanie opakowań poprzez umieszczanie stosownych znaków jest nieobowiązkowe; wymóg taki został zawieszony decyzją Komisji Europejskiej 97/129/WE.

System identyfikacji (Resin Identification Code - RIC) pochodzący z USA, przyjął się powszechnie w Europie i został zaaprobowany przez Stowarzyszenia Europejskich Przetwórców Tworzyw Sztucznych (Association of Plastics Manufacturers in Europe - APME) jako dobrowolny sposób identyfikacji tworzyw sztucznych. Znak identyfikacyjny składa się z cyfry kodowej określonego tworzywa sztucznego wpisanej w trójkąt utworzony ze strzałek oraz symbolu literowego tego tworzywa - zobacz tabelę oznaczeń w części Inne dokumenty.
Znak identyfikacyjny określa rodzaj zastosowanego polimeru, ale nie jest symbolem przydatności do ponownego przetwórstwa (recyklingu). Jest stosowany jako środek pomocniczy przy sortowaniu odpadów tworzyw sztucznych w celu usprawnienia odzysku surowców wtórnych.

Dyrektywa 94/62/WE określa ogólnie obowiązki poszczególnych uczestników łańcucha opakowaniowego, tj.: producenta, importera i eksportera opakowań, producenta, importera i eksportera produktów w opakowaniach, sprzedawcy i użytkownika produktów w opakowaniach, jak również obowiązki organów administracji państwowej. Wskazuje również, że opakowania powinny być wykonane w sposób umożliwiający ich wielokrotny użytek i późniejszy recykling, a jeśli nie jest to możliwe - przynajmniej recykling lub inną formę odzysku. Dyrektywa 2004/12/WE szczególny nacisk kładzie na możliwość recyklingu, jednak zwraca również uwagę państw członkowskich na nowe możliwości odzysku energii z odpadów opakowaniowych. W stosunku do niektórych opakowań recykling ze względu na stosunek korzyści-koszty będzie nieopłacalny (np. opakowania zawierające oprócz tworzyw sztucznych, również papier lub folie aluminiowe). Dlatego korzystniejszym rozwiązaniem w takim przypadku będzie dokonanie na przykład spalenia z odzyskiem energii.

Odpowiednie regulacje dyrektywy 94/62/WE zostały transponowane na grunt prawa polskiego (ustawą o opakowaniach i odpadach opakowaniowych - Dz. U. 2001 Nr 63, poz. 638 z późn. zm.), jednak wkrótce zostaną one zmienione w oparciu o postanowienia dyrektywy 2004/12/WE (najpóźniej do 31.08.2005 r.)
W Załączniku 4 do ustawy o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej i opłacie depozytowej (Dz. U. 2001 Nr 63, poz. 639 z późn. zm.) określono docelowe procentowe poziomy odzysku i recyklingu dla odpadów opakowaniowych w stosunku do masy opakowań wprowadzonych na rynek, w drodze sprzedaży lub importu. Dla ogółu opakowań wynoszą one odpowiednio 50% dla odzysku, natomiast poziom recyklingu, jaki przedsiębiorcy muszą osiągnąć do 31.12.2007 r. przedstawia poniższa tabela.

Dla porównania poniższa tabela prezentuje wyniki osiągniętego poziomu recyklingu w 2002 i 2003 r.

W większości państw UE, zgodnie z dyrektywą nr 94/62/WE, sposób organizacji systemu zagospodarowania odpadów z opakowań jest podobny i opiera się na:
- odpowiedzialności producenta,
- odbiorze zużytych opakowań przez pakującego lub importera na własny koszt (poprzez punkty handlowe lub specjalne miejsca skupu),
- wnoszenie opłaty za udział w systemie, w wysokości uzależnionej od wprowadzanego na rynek opakowania,
- dofinansowaniu kosztów zbiórki, segregacji, transportu oraz recyklingu odpadów z opakowań.

W Polsce, zgodnie z ustawą o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej i opłacie depozytowej, firmy mają obowiązek realizacji ustalonych poziomów odzysku odpadów. Przedsiębiorcy, którzy nie odzyskają wymaganej ilości odpadów zostaną obciążeni opłatą produktową. Jej wysokość zależeć będzie od różnicy między założonym poziomem odzysku a faktycznie zrealizowanym.

Stawki za 2006 rok opublikowane są w Rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 9 sierpnia 2005 r. w sprawie stawek opłat produktowych (Dz.U. Nr 157 z 2005 r., poz. 1325) - załącznik nr 8

Szczegółowe stawki opłat produktowych dla opakowań

Szczegółowe informacje na temat analizy i oceny funkcjonowania systemu opłat produktowych można znaleźć na stronie Ministerstwa Ochrony Środowiska (http://www.mos.gov.pl/odpady/1/analiza/index.html).

Opłaty obejmujące m.in. opakowania oraz odpady powstałe z opakowań będą wykorzystane na stworzenie systemu zbiórki produktów zużytych i ich unieszkodliwiania bezpiecznego dla środowiska. Zgodnie z art. 29 ustawy wpływy z tytułu opłaty produktowej od sprzedaży produktów w opakowaniach są gromadzone na odrębnym rachunku bankowym Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Narodowy Fundusz przekazuje 70% tych środków wojewódzkim funduszom. Wojewódzkie fundusze, w terminie do 31 maja, przekazują środki gminom (związkom gmin), proporcjonalnie do ilości odpadów opakowaniowych przekazanych do odzysku lub recyklingu.
Służą one finansowaniu działań w zakresie:
- odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych,
- edukacji ekologicznej dotyczącej selektywnej zbiórki i recyklingu odpadów opakowaniowych.

Pozostałe 30% środków jest wykorzystywane przez Narodowy Fundusz na finansowanie podobnych działań.

Odzysk tworzyw sztucznych można prowadzić samodzielnie lub za pośrednictwem specjalnej organizacji, która może być prowadzona tylko w formie spółki akcyjnej. Kapitał zakładowy spółki powinien wynosić, co najmniej 1 mln zł. W swojej nazwie musi posiadać sformułowanie "organizacja odzysku". Jest to dogodna forma działalności dla dużych przedsiębiorstw branży przetwórstwa tworzyw sztucznych. Większość producentów opakowań i produktów w opakowaniach takim "organizacjom odzysku" powierzy realizację odpowiedniego poziomu odzysku i recyklingu swoich produktów, co przyczyni się do ich rozwoju.

Warto zaznaczyć, że w ostatnich latach dokonał się znaczący postęp w dziedzinie produkcji biodegradowalnych tworzyw sztucznych nowej generacji. W państwach Unii Europejskiej wytwarzane są już polimery biodegradowalne nowej generacji, które wykorzystuje się do produkcji opakowań i nie tylko. UE w 2000 r. wydała normę EN 13432:2000, która wprowadziła wymagania dla opakowań biodegradowalnych. Norma ta, zgodnie z decyzją Komisji Europejskiej 2001/524/WE została uznana za zharmonizowaną z dyrektywą 94/62/WE. Norma wprowadza kryteria oceny i procedury dotyczące przydatności do kompostowania oraz obróbki beztlenowej (recykling organiczny) biodegradowalnych tworzyw sztucznych.