Podstawową regulacją w zakresie opakowań i odpadów opakowaniowych i ich wpływu na środowisko naturalne jest dyrektywa 94/62/WE. Stanowi ona dla poszczególnych krajów członkowskich UE wzorzec do przyjęcia własnych rozwiązań w tym zakresie. Z opakowaniami są związane również inne regulacje unijne, chociażby te dotyczące standardu HACCP, kontaktu opakowań z produktami spożywczymi, migracji substancji chemicznych z opakowań do produktów w nich przechowywanych. O całości tych zagadnień można zapoznać się w kolejnych częściach niniejszego opracowania.
Celem wydania dyrektywy 94/62/WE (zmienionej dyrektywą 2004/12/WE) było wprowadzenie minimalnych wymagań, jakim powinny odpowiadać opakowania, odpowiednich rozwiązań legislacyjnych, które zapobiegałyby zanieczyszczaniu środowiska naturalnego oraz stworzenie podstaw gospodarki odpadami opakowaniowymi.
Dyrektywa 94/62/WE z jednej strony jest "ekologiczna", z drugiej zaś stara się, aby wprowadzone rozwiązania nie ograniczyły funkcjonowania wspólnego rynku. Wymienia ona poszczególne ogniwa łańcucha opakowaniowego, nakłada na państwa członkowskie obowiązek organizacji odzysku odpadów opakowaniowych od konsumenta oraz ich recykling poprzez wprowadzenie odpowiednich rozwiązań prawnych. Dyrektywa ta wprowadza również podstawowe zasady znakowania opakowań, które mają na celu ułatwienie odzysku i recyklingu odpadów.

System łańcucha opakowaniowego powinien tworzyć w rozwiązaniu modelowym obieg zamknięty. Ze względu na różny stopień rozwoju gospodarczego oraz świadomości ekologicznej społeczeństw w każdym kraju członkowskim cykl życia opakowania może wyglądać zupełnie inaczej. Wspólne ramy dla całego systemu zostały stworzone w dyrektywie 94/62/WE i dzięki temu, jeżeli opakowanie zostanie zaprojektowane i wyprodukowane w Wielkiej Brytanii zgodnie z wymaganiami zasadniczymi tego aktu, wówczas nie może być mowy o niedopuszczeniu takiego produktu np. na rynek Polski!

Należy zaznaczyć, że postanowienia nowej dyrektywy 2004/12/WE mają zostać przeniesione do ustawodawstwa każdego z krajów członkowskich najpóźniej do 18.08.2005 r. Dlatego w niniejszym opracowaniu pod uwagę zostały wzięte zarówno regulacje dotychczasowe, jak i nowe.

Przepisy dyrektyw określają wielkości docelowe recyklingu, biorąc pod uwagę ocenę cyklu żywotności oraz analizę kosztów-korzyści tego procesu.

Termin	Wielkość
do dnia 30 czerwca 2001 r.,	co najmniej 50% i co najwyżej 65% wagowo odpadów opakowaniowych zostanie poddane odzyskowi lub spaleniu w zakładach spalania śmieci z odzyskiem energii;
do dnia 31 grudnia 2008 r.,	co najmniej 60% wagowo odpadów opakowaniowych zostanie poddane odzyskowi lub spaleniu w zakładach spalania śmieci z odzyskiem energii;
do dnia 30 czerwca 2001 r.,	co najmniej 25% i co najwyżej 45% wagowo całości materiałów opakowaniowych zawartych w odpadach opakowaniowych zostanie poddane recyklingowi, z co najmniej 15% wagowo każdego materiału opakowaniowego;
do dnia 31 grudnia 2008 r.,	co najmniej 55% i co najwyżej 80% wagowo odpadów opakowaniowych zostanie poddane recyklingowi;
do dnia 31 grudnia 2008 r.	minimalne wielkości docelowe recyklingu dla materiałów zawartych w odpadach opakowaniowych: > 60% wagowo dla szkła, > 60% wagowo dla papieru i tektury, > 50% wagowo dla metali, > 22,5% wagowo dla tworzyw sztucznych, uwzględniając wyłącznie materiał, który jest recyklowany z powrotem w tworzywo sztuczne, > 15% wagowo dla drewna.

Polska w wyniku negocjacji przedakcesyjnych (jak większość nowych państw członkowskich) uzyskała okres przejściowy do 31.12.2007 r. na uzyskanie obowiązujących jeszcze w pierwotnej wersji dyrektywy 94/62/WE poziomów odzysku i recyklingu opakowań. Należy spodziewać się, że wobec nowych wymagań i terminu (31.12.2008 r.) nowe państwa członkowskie UE wystąpią o przedłużenie okresu przejściowego (dla Polski proponowany termin to 31.12.2012 lub 2014 r.). Decyzja musi zostać podjęta do końca 2007 r. Obecnie obowiązujące poziomy odzysku i recyklingu dla Polski na poszczególne lata można zobaczyć w części > Odzysk i recykling odpadów opakowaniowych.

Dyrektywa 2004/12/WE zezwala państwu członkowskiemu na wspomaganie odzysku energii (poprzez spalanie), jeżeli sam recykling ze względu na ocenę koszty-korzyści lub środowisko naturalne byłby mniej korzystny.
Unia zaleca również państwom członkowskim wspomaganie używania materiałów uzyskanych z recyklingu do produkcji opakowań lub innych produktów poprzez:
- poprawienie warunków rynkowych dla takich materiałów;
- dokonanie przeglądu istniejących przepisów, które zapobiegają użyciu materiałów "z odzysku".

Wg postanowień dyrektyw za opakowanie należy uznać wszystkie wyroby wykonane z jakichkolwiek materiałów, przeznaczone do przechowywania, ochrony, przewozu, dostarczania i prezentacji wszelkich towarów, od surowców do produktów przetworzonych, od producenta do użytkownika lub konsumenta oraz wyroby niezwrotne służące do powyższych celów. W celu ujednolicenia sposobu oceny czy dany produkt jest opakowaniem wprowadzono trzy kryteria oraz odpowiednie przykłady dla każdego z nich wymienione w Załączniku 1 do dyrektywy 2004/12/WE - patrz część Inne dokumenty.

Pierwsze kryterium opiera się stwierdzeniu, że oprócz funkcji podstawowych opakowanie może pełnić również inne funkcje - do grupy tej nie zaliczamy wyrobów, które stanowią jego integralną część i są niezbędne do zawarcia, utrzymania lub zachowania tego produktu przez jego cykl żywotności, a wszystkie elementy przeznaczone są do wspólnego użycia, spożycia lub usunięcia. Przykładem opakowania pełniącego inną funkcję od podstawowej jest folia pokrywająca płytę CD, zaś na pewno do grupy tej nie będzie można zaliczyć torebek na herbatę lub skórek z kiełbasy.

Drugie kryterium opiera się na twierdzeniu, że opakowanie to wyrób wytworzony i przeznaczony do wypełnienia w punkcie sprzedaży oraz wyrób jednorazowego użytku sprzedany, wypełniony lub wytworzony lub przeznaczony do wypełnienia w punkcie sprzedaży. Przykładem opakowania wg tego kryterium są jednorazowe talerze i kubki, natomiast za opakowanie nie można uznać w takim przypadku jednorazowych sztućców.

Trzecie kryterium opiera się na tezie, iż części składowe opakowania oraz elementy pomocnicze złączone z opakowaniem uważa się za część opakowania, z którym są złączone. Elementy pomocnicze przyczepione bezpośrednio lub przymocowane do produktu, które pełnią funkcję opakowania uważa się również za opakowanie, chyba że stanowią one integralną część produktu, a wszystkie elementy są przeznaczone do wspólnego spożycia lub usunięcia. Przykładem tego typu opakowania jest etykieta powiązana bezpośrednio lub dołączona do produktu, za nieopakowanie zaś należy w takim przypadku uznać miarkę, stanowiącą element zakończenia pojemnika dla detergentów.
Ze względu na możliwość zmian w definicji opakowania dyrektywa przyznaje specjalne uprawnienie Komisji do dokonywania okresowej weryfikacji przykładów opakowań i nieopakowań.