Co możemy określić mianem opakowania? Zgodnie z ustawą o opakowaniach i odpadach opakowaniowych (Dz. U. 2001 Nr 63 poz. 638 z późn. zm.) opakowanie to wprowadzone do obrotu wyroby wykonane z jakichkolwiek materiałów, przeznaczone do przechowywania, ochrony, przewozu, dostarczania lub prezentacji wszelkich produktów, od surowców do towarów przetworzonych. Ustawa rozróżnia opakowania jednostkowe, zbiorcze i transportowe, dzieląc je ze względu na ich przeznaczenie i cechy logistyczne. Rozszerzoną definicję opakowania odnaleźć można w najważniejszym dla sektora opakowań akcie prawnym Unii Europejskiej - dyrektywie 94/62/WE w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych (zm. dyrektywą 2004/12/WE). Szerzej na temat regulacji tej dyrektywy w Części Regulacje Unii Europejskiej.

Opakowania zajmują obecnie bardzo ważne miejsce w gospodarce każdego kraju. Rynek opakowań ze względu na rozwój nowoczesnych tworzyw opakowaniowych oraz doskonalenie dotychczas istniejących jest bardzo dynamiczny. Zużycie tworzyw opakowaniowych na jednego mieszkańca rocznie wynosi przeciętnie: USA ok. 250 kg, Japonia ok. 150 kg, Europa ok. 120 kg, w krajach słabo rozwiniętych ok. 5 kg.
Nie jest to sektor, który łatwo można wydzielić spośród innych gałęzi działalności gospodarczej. Niejednokrotnie jest tak, że producent danego dobra konsumpcyjnego jest równocześnie podmiotem, który wprowadza na rynek opakowanie umieszczając w nim swój wyrób. Dlatego tak ważne jest określenie roli każdego z podmiotów występujących w łańcuchu opakowaniowym.
Rolę opakowań potwierdza dyrektywa 94/62/WE wskazując na to, iż:

Istotnym zagadnieniem dla sektora opakowań jest przepływ dóbr fizycznych (cykl życia towaru). Opakowanie służy w tym procesie przede wszystkim zachowaniu ilości i jakości towaru (funkcja ochronna). Przepływ dóbr fizycznych obejmuje poszczególne łańcuchy działań określających modelowe rozwiązanie. Jako pierwszy występuje łańcuch dostaw (surowiec - produkcja - przemieszczanie i dystrybuowanie wyrobów gotowych), następnie łańcuch konserwacji (utrzymanie dóbr we właściwym stanie) a na koniec łańcuch usuwania (usuwanie, recyrkulacja i likwidacja odpadów). Udział opakowań w poszczególnych łańcuchach jest bardzo istotny, a w niektórych przypadkach wręcz niezbędny. Ważnym pojęciem dla każdego przedsiębiorcy mającego do czynienia z opakowaniami (producent, importer, eksporter, sprzedawcy) jest tzw. łańcuch opakowaniowy, który określa zakres obowiązków każdego z tych podmiotów w trakcie cyklu życia opakowania.
Opakowanie pełni niezwykle ważną funkcję logistyczną tzn. ma na celu ułatwienie przemieszczanie towaru i jego łatwą oraz szybką dystrybucję. Kiedy towar trafia do punktów detalicznych, opakowanie zaczyna pełnić jeszcze jedną funkcję - marketingową - jest nośnikiem marki producenta danego towaru, jednoznacznie go wyróżniając spośród innych wyrobów.

Podstawowe surowce służące do produkcji opakowań to tworzywa sztuczne, szkło, papier i tektura, metal oraz drewno i tekstylia. Opakowanie może być wykonane również z kilku tworzyw (patrz Słownik/Tetra Pak) lub innych materiałów, niewymienionych wyżej (np. otrąb zbóż - tworzywa biodegradowalne).

W Polsce sektor opakowań w ujęciu ilościowym to przede wszystkim opakowania z papieru i szkła. Ciągle wzrasta zapotrzebowanie na pojemniki z tworzyw sztucznych. W ujęciu natomiast wartości produkcji sprzedanej również na pierwszym miejscu są opakowania z papieru i tektury, natomiast na drugim miejscu plasuje się pod tym względem produkcja z tworzyw sztucznych. Całość omawianych danych przedstawiają poniższe wykresy.

Rys. 1. Wielkość wprowadzonych na rynek opakowań i produktów (w mln kg) - lata 2002 i 2003

Źródło: Raport Ministerstwa Środowiska http://www.mos.gov.pl/odpady/index.html

Rys. 2 Zmiana procentowa wielkości wprowadzonych opakowań i produktów
w roku 2002 w stosunku do roku 2003

Źródło: Raport Ministerstwa Środowiska http://www.mos.gov.pl/odpady/index.html

Rys. 3 Udział procentowy poszczególnych opakowań w rynku - rok 2003

Źródło: Raport Ministerstwa Środowiska http://www.mos.gov.pl/odpady/index.html

Jak wynika z powyższych danych w poszczególnych grupach opakowań występują dość duże różnice. O ile tendencje wzrostowe utrzymują się w przypadku papieru, tworzyw sztucznych oraz szkła, o tyle nastąpił głęboki spadek (rok po roku) wprowadzanych na rynek opakowań wielomateriałowych i z metalu. Przyczyny tak głębokiego spadku mogą być dwojakiego rodzaju. Po pierwsze może to być spowodowane wzrostem cen surowca do produkcji tego typu opakowań, a po drugie obowiązkowym odzyskiem lub recyklingiem dla tego typu tworzyw opakowaniowych, który jest zbyt drogi.
Wśród tworzyw sztucznych najczęściej spotykanym opakowaniem jest butelka PET (politereftalan etylenu) stosowana powszechnie jako opakowanie dla napojów. Tradycyjne opakowania szklane ze względu na swoje właściwości fizyko-chemiczne oraz możliwości wielokrotnego użycia są standardowym opakowaniem dla napojów i produktów spożywczych.

W najbliższych latach należy oczekiwać wzrostu ilości opakowań wprowadzanych na rynek, jak również wzrostu liczby podmiotów gospodarczych zainteresowanych czerpaniem zysków z odzysku i recyklingu opakowań. Będzie to spowodowane koniecznością spełnienia wymagań przepisów prawa polskiego i unijnego.