Sektor farmaceutyczny w Unii Europejskiej

Sektor farmaceutyczny jest jedną z najszybciej rozwijających się branż gospodarki Wspólnoty. Pomimo coraz częstszej praktyki ograniczania wydatków na refundację leków, a także hamowania wzrostu cen przez rządy państw członkowskich, tempo wzrostu produkcji i sprzedaży kształtuje się w granicach 5-6% rocznie, aczkolwiek z powyższych względów oraz z powodu stosunkowo niewielkiego wzrostu wydatków na badania i rozwój tego sektora można zauważyć, że w ostatnim czasie zwiększa się liczba leków nie podlegających już ochronie patentowej (udział UE w ogólnej liczbie nowych farmaceutyków wprowadzonych na świecie w l. 1997-2002 wyniósł 21%, podczas gdy Stanów Zjednoczonych 62%).

Na obszarze Wspólnoty do 1 maja 2004 r. istniało ponad 3 tys. producentów wyrobów farmaceutycznych oraz ok. 75 tys. aptek. Unia Europejska do momentu rozszerzenia na Wschód, ze swym 33% udziałem w globalnej produkcji farmaceutyków, zajmowała pierwsze miejsce na świecie (całkowita produkcja w 2002 r. wyniosła 132 mld euro, co oznaczało wzrost w stosunku do roku 2001 o niemal 7%). Wśród państw członkowskich dotychczasowej Wspólnoty najbardziej rozwinięty sektor farmaceutyczny jest we Francji (w 2001 r. ponad 20% produkcji unijnej; państwo to również plasuje się na pierwszym miejscu pod względem importu wyrobów farmaceutycznych), Wielkiej Brytanii oraz Niemczech. Ten ostatni kraj przoduje z kolei pod względem liczby osób zatrudnionych w branży farmaceutycznej (115 tys. na 540 tys. zatrudnionych z tym sektorze we wszystkich państwach członkowskich), na kolejnych pozycjach w tej kategorii plasują się Francja (96 tys.) i Włochy (79 tys.).

Wartość liczonej w cenach producentów detalicznej sprzedaży produktów farmaceutycznych w 2002 r. w skali globalnej przekroczyła 400 mld dolarów. Udział Unii Europejskiej wynosi 22% (drugie miejsce po rynku farmaceutyków w Stanach Zjednoczonych, a przez rynkiem japońskim). Ok. 60% unijnej produkcji w ramach sektora farmaceutycznego przeznaczona jest na eksport. Największym eksporterem farmaceutyków wśród państw członkowskich są Niemcy, tylko dwa kraje Wspólnoty są importerami netto farmaceutyków: Hiszpania i Austria.

Wskaźnik konsumpcji produktów farmaceutycznych w dotychczasowej Unii Europejskiej charakteryzuje się znacznym zróżnicowaniem w poszczególnych krajach: we Francji wynosi on ok. 49 sztuk opakowań na osobę w obrocie aptecznym, podczas gdy w Wielkiej Brytanii odpowiednio 16. Zróżnicowanie to można także zauważyć jeżeli weźmiemy pod uwagę średnią cenę produktu farmaceutycznego, która waha się od ok. 9,9 dolara w Niemczech do 4,9 dolara we Francji.

Obecnie istnieje tendencja malejąca na rynku sprzedaży leków bez recepty (tzw. OTC), który w Unii Europejskiej kształtuje się poniżej średniej światowej (czyli ok. 12%): najwyższa jest w Niemczech, gdzie wynosi ok. 18%, a we Francji 8%. Równocześnie w krajach Europy Zachodniej stosunkowo niewielka jest konsumpcja leków odtwórczych, których największa sprzedaż jest w Niemczech (22%) oraz w Wielkiej Brytanii (17%). Warto dodać, że rynek niemiecki zdominowany został przez generyki markowe. W związku z ostatnimi zmianami legislacyjnymi w UE spodziewane jest większe otwarcie unijnego rynku na leki odtwórcze.

Celem przyświecającym ustawodawstwu Unii Europejskiej odnoszącemu się do sektora farmaceutycznego jest ochrona zdrowia publicznego, stąd też wymóg spełniania przez wszystkie produkty restrykcyjnych wymogów bezpieczeństwa, skuteczności i jakości, z czym wiąże się konieczność ich rejestracji przed wprowadzeniem na rynek. Większa część produktów farmaceutycznych podlega wewnętrznej certyfikacji w krajach członkowskich, natomiast w przypadku leków innowacyjnych decyzje o wprowadzeniu konkretnego produktu do obrotu wydaje Wspólnota Europejska. Krajowe certyfikaty muszą respektować identyczne kryteria bezpieczeństwa, skuteczności i jakości. Istnieje wymóg poddania starszych leków przetestowaniu; na prośbę nowych krajów członkowskich UE dla niektórych leków przyznano okresy przejściowe aż do 2008 r. Przewiduje się, że rozszerzenie UE wpłynie dodatnio na dostępność leków w nowych państwach członkowskich Wspólnoty.