Sektor farmaceutyczny w Polsce

Mimo kryzysu gospodarczego ostatnich lat, branża farmaceutyczna należy do bardziej dynamicznych sektorów polskiej gospodarki. Jest ona w niewielkim stopniu podatna na niekorzystne tendencje gospodarcze. Sektor farmaceutyczny w Polsce ma duże perspektywy rozwoju. W ostatnim czasie obserwuje się poważne zmiany w zakresie technologicznym, strukturalnym oraz w dziedzinie orientacji rynkowej, w której znaczenie zyskują potrzeby klienta i indywidualizacja stosunków między producentem a nabywcami. Jednym z symptomatycznych przejawów dążenia do podniesienia konkurencyjności w tej branży jest postępująca informatyzacja zakładów.
Biorąc pod uwagę liczbę mieszkańców, Polska jest szóstym rynkiem zbytu farmaceutyków w Europie. Jednak pod względem wartościowego ujęcia spożycia leków w przeliczeniu na jednego mieszkańca plasuje się na jednym z ostatnich miejsc wśród krajów UE (pod względem ilościowym średnio jest to 39 opakowań produktów farmaceutycznych na 1 osobę w 2002 r.). Przewiduje się, że wraz ze wzrostem PKB i spadkiem bezrobocia wzrost spożycia lekarstw w Polsce będzie wynosił ok. 5% rocznie.

Polski rynek farmaceutyczny jest rynkiem rozdrobnionym. Istnieje ponad 300 przedsiębiorstw wytwarzających produkty farmaceutyczne w tym ok. 150 przedsiębiorstw zagranicznych (istnieją też szacunki mówiące o 700 tego typu przedsiębiorstwach w Polsce), a większość z nich to niewielkie firmy prywatne o charakterze regionalnym zajmujące się produkcją parafarmaceutyków czy wyrobów zielarskich. Przyjmuje się, że największe 15 zakładów z tego grona kontroluje ok. 50% omawianego rynku. Obecnie trwa proces konsolidacji branży polskich dystrybutorów farmaceutyków. Rządowy program restrukturyzacji i prywatyzacji sektora farmaceutycznego zakłada połączenie i restrukturyzację podmiotów z udziałem Skarbu Państwa w jedną grupę kapitałową poprzez utworzenie Holdingu Farmaceutycznego.

Warto zaznaczyć, że duża część polskich zakładów farmaceutycznych została w ostatnich latach przejęta przez międzynarodowe koncerny, dla których Polska stała się w ostatniej dekadzie także atrakcyjnym rynkiem zbytu. Obecnie wartościowy udział leków importowanych na polskim rynku wynosi około 68%, co oznacza niemal siedmiokrotny wzrost w porównaniu z rokiem 1989, kiedy wartość ta wynosiła ok. 10%. W ujęciu ilościowym udział leków importowanych wynosi 33%. W 2002 r. import wyrobów farmaceutycznych wyniósł ok. 8 mld PLN, natomiast wartość eksportu osiągnęła poziom 668 mln PLN (głównymi kierunkami zbytu tej branży były dotychczas państwa Europy Środkowowschodniej oraz byłych krajów ZSRR).

Wartość polskiego rynku sprzedaży leków (w cenach producentów) szacowana jest na prawie 12 mld PLN. W 2002 r. sprzedaż leków w cenach detalicznych osiągnęła wartość 16 mld PLN. Krajowe produkty farmaceutyczne są tańsze od zagranicznych. W Polsce przeważają produkty farmaceutyczne o charakterze odtwórczym, ilościowo stanowią one ok. 70 % rynku leków. Leki patentowe to zaledwie trzecia część rynku, ale od kilku lat ich sprzedaż stopniowo wzrasta. Częściej też nabywane są leki etyczne (ok. 78% rynku). Można też zauważyć powolny spadek podaży na leki bez recepty, tzw. OTC (w 1999 r. ich sprzedaż stanowiła 29% ogólnej sprzedaży farmaceutyków, podczas gdy w I poł. 2003 r. 22%).

Sieć dystrybucji farmaceutyków w Polsce obejmuje przedhurtownie i hurtownie farmaceutyczne, apteki oraz inne placówki obrotu detalicznego ( detaliczne sieci handlowe oferujące OTC np. hipermarkety). W naszym kraju funkcjonuje stosunkowo duża liczba hurtowni, zarówno w relacji do liczby wytwórców, jak i jednostek sprzedaży (w 2002 r. 543 hurtownie, głównie o lokalnym lub regionalnym zasięgu), aczkolwiek od kilku lat zauważalne jest zjawisko konsolidacji również i rynku hurtowego. Szacuje się, że 88% farmaceutyków sprzedawanych przez hurtownie trafia do aptek ogólnodostępnych, równocześnie wzrasta udział w rynku sprzedaży pozaaptecznej, natomiast maleje znaczenie segmentu szpitalnego jako odbiorcy produktów farmaceutycznych z powodu zatorów płatniczych w publicznej służbie zdrowia. Systematycznie rośnie w Polsce liczba aptek poza stacjonarnymi zakładami opieki zdrowotnej (w 1995 r. - 6636; w 2003 r. - 9585) oraz punktów aptecznych (w 1995 r. - 227; w 2003 r. - 553), z czego udział tych ostatnich w rynku dominuje na wsiach (w 2003 r. - 518). Na jedną aptekę lub punkt apteczny w 1995 r. przypadało ok. 5700 osób, podczas gdy w roku 2003 już 3800 osób (na wsi ta średnia jest większa i wynosi ok. 6600 osób). Apteki ogólnodostępne są niemal w całości własnością prywatną (w 2003 r. na ogólną liczbę aptek wynoszącą 9585 w prywatnych rękach było ich 9512).