PROGRAMOWANIE Phare – WYTYCZNE NA ROK 2000
Wsparcie inwestycyjne na rzecz spójności gospodarczej i społecznej
Celem poniższego opracowania jest wyjaśnienie Narodowym Koordynatorom Pomocy i odpowiednim osobom odpowiedzialnym w krajach kandydujących, w jaki sposób będzie w roku 2000 programowany Phare poprzez przekazanie możliwie szczegółowych informacji na temat proponowanego podejścia do kwestii spójności gospodarczej i społecznej.
Nowe Wytyczne dla programu Phare, obejmujące okres 2000-2006, zostaną przyjęte przed końcem 1999 roku. Opracowanie niniejsze przedstawia więcej szczegółów dotyczących nowych Wytycznych.
Począwszy od roku 2000, program Phare będzie jednym z trzech instrumentów finansowych Wspólnoty Europejskiej, wspomagających przygotowania krajów kandydujących do wstąpienia do UE. Pozostałe dwa instrumenty – ISPA i SAPARD – będą skoncentrowane sektorowo na następujących dziedzinach : ochronie środowiska, rozwoju infrastruktury transportowej i obszarów wiejskich. Natomiast celem Phare będzie dalsze, szerokie wsparcie działań na rzecz przystąpienia do Unii dotyczących wszystkich sektorów.
Zgodnie z propozycjami roczny budżet Phare w okresie 2000-2006 wyniesie 1,5 mld Euro (w cenach z 1997 roku). Program Phare będzie wspierał przygotowania do przystąpienia do UE w trzech obszarach:
Pomoc w zakresie rozwoju instytucjonalnego powinna stanowić około 30% budżetu Phare, podczas gdy inwestycje wspomagające osiągnięcie standardów unijnych oraz na rzecz spójności gospodarczej i społecznej – pozostałe 70%. Podział środków pomiędzy dwie ostatnie dziedziny wsparcia inwestycyjnego będzie zależał od potrzeb poszczególnych krajów.
Spójność ekonomiczna i społeczna jest zasadniczą częścią acquis communautaire i otrzymuje znaczne wsparcie w Unii Europejskiej w ramach funduszy strukturalnych. W związku z tym jest to priorytet “Partnerstwa dla Członkostwa”, którego znaczenie będzie rosło w nadchodzącym okresie.
Spójność ekonomiczna i społeczna jest kwestią złożoną i może zostać osiągnięta tylko, o ile każdy z krajów będzie posiadać spójną całościową strategię. Z tego powodu każdy kraj jest proszony o przygotowanie w 1999 roku “Wstępnego Narodowego Planu Rozwoju”, który zostanie dołączony jako aneks do “Narodowego Programu Przygotowania do Członkostwa” i będzie zawierał dodatkowe szczegóły, konieczne by móc rozpocząć wprowadzanie acquis communautaire w tej dziedzinie .
Wstępny Narodowy Plan Rozwoju powinien zawierać :
Projekt spisu treści dla wstępnego Narodowego Planu Rozwoju jest dołączony do niniejszego opracowania. Koncepcja narodowego planu rozwoju, w którym każdy z krajów przedstawia własne podejście do sprawy spójności gospodarczej i społecznej, nie jest nowa. Każdy “Narodowy Program Przygotowania do Członkostwa” już teraz zawiera rozdział na ten temat. Dodatkowo, każdy kraj kandydujący już teraz przygotowuje spójny i szczegółowy Narodowy Plan Rozwoju z pomocą Specjalnego Programu Przygotowawczego do Funduszy Strukturalnych (Special Preparatory Programme – SPP). Plany te odpowiadają narodowym strategiom na rzecz spójności gospodarczej i społecznej, wypracowanym w ramach Celu 1 przez kraje członkowskie UE.
W ten sposób “Wstępne Narodowe Plany Rozwoju” przygotowywane w 1999 roku należy traktować jako krok pośredni w toczącym się procesie. Ich pierwsza wersja powinna być gotowa przed końcem października 1999 roku.
Podobnie jak “Partnerstwo dla Członkostwa” i “Narodowy Program Przygotowania do Członkostwa”, również “Wstępny Narodowy Plan Rozwoju” winien być traktowany nie jako wersja ostateczna ale ciągle aktualizowany i doskonalony dokument. Powinien być spójny i zgodny z dokumentami planowania i programowania stosowanymi wewnątrz UE i uaktualniany wraz z rozwojem krajowej strategii spójności gospodarczej i społecznej.
Acquis communautaire stanowi ramy, w których praca ta powinna mieć miejsce. Partnerskie podejście w tym względzie, które włączałoby władze krajowe, a stopniowo również władze regionalne i lokalne krajów kandydujących, jest pożądane. Będzie dostępne wsparcie programu Phare, w części dotyczącej rozwoju instytucjonalnego, w celu zapewnienia tym trzem poziomom władzy możliwości odgrywania zamierzonej roli w przyszłości, zgodnie z uwarunkowaniami instytucjonalnymi każdego z krajów.
Wstępny Narodowy Plan Rozwoju powinien zostać zaaprobowany przez władze odpowiedzialne za rozwój regionalny w każdym z krajów. Wstępna wersja Planu powinna zostać zaakceptowana przez Narodowego Koordynatora Pomocy, który przedstawi go odpowiednim służbom Komisji odpowiedzialnym za wdrażanie programu Phare przed końcem października 1999 roku.
Wsparcie programu Phare na rzecz spójności gospodarczej i społecznej winno przybrać dwie formy:
(1) Stałego wsparcia na rzecz rozwoju instytucjonalnego poprzez wprowadzanie koniecznych rozwiązań prawnych, działań politycznych i struktur na szczeblu narodowym, regionalnym i lokalnym, co jest niezbędne do realizacji tych stosunkowo złożonych programów. Proces ten winien objąć wszystkie regiony, a nie tylko te z nich, które wybrano do wsparcia inwestycji na rzecz spójności gospodarczej i społecznej w ramach programu Phare. Fundusze przeznaczone na ten cel powinny pochodzić z 30% narodowej alokacji Phare na rozwój instytucjonalny.
(2) wsparcia inwestycyjnego w ramach realizacji programów spójności gospodarczej i społecznej, które ma pomóc w usuwaniu nierówności w rozwoju wewnątrz państw kandydujących oraz pomiędzy nimi a 15 państwami członkowskimi UE.
Pozostała część dokumentu skupia się na drugim z obszarów – wsparciu inwestycyjnym na rzecz spójności gospodarczej i społecznej.
3.1. Cel, koncentracja i wpływ
Z uwagi na ograniczone środki dostępne w ramach narodowych programów Phare na cele spójności ekonomicznej i społecznej (tj. poniżej 5% wysokości budżetu funduszy strukturalnych dostępnych w ramach UE), współfinansowanie Phare skoncentrowane zostanie na wdrażaniu zidentyfikowanych we wstępnej wersji Narodowego Planu Rozwoju priorytetów na ograniczonym geograficznie obszarze.
Środki Phare będą wykorzystywane równolegle z funduszami krajowymi ażeby zwiększyć intensywność pomocy w wybranym regionie lub rozszerzyć zakres instrumentów stosowanych do wspierania wybranych działań w tym regionie. Pomimo, że wsparcie inwestycyjne Phare skupi się początkowo na ograniczonej liczbie regionów by w ten sposób zapewnić koncentrację środków i skuteczność ich użycia , będzie ono zawsze zgodne z działaniami określonymi we “Wstępnym Narodowym Planie Rozwoju” oraz z zasadami Celu 1.
Wybór regionów, na których skupi się pomoc w ramach programu Phare będzie należeć do samych krajów kandydujących. Ich wybór powinien się jednak opierać na obiektywnych kryteriach i odzwierciedlać potrzeby wewnętrznej spójności w ramach danego państwa kandydującego i możliwości maksymalnej redukcji nierówności pomiędzy tym krajem a UE.
Ograniczone wsparcie inwestycyjne na rzecz spójności gospodarczej i społecznej powinno przy zastosowaniu powyżej określonego stopniowego podejścia :
3.2. Rodzaje wsparcia inwestycyjnego na rzecz spójności
gospodarczej i społecznej
W ramach acquis communautaire w tej dziedzinie, program Phare będzie współfinansował w wybranych regionach projekty odnoszące się do określonych celów :
Zgodnie z praktyką stosowaną dla Celu 1 w UE, Phare może współfinansować w wybranych regionach narodowe plany pomocy (np. inwestycje w środki trwałe, plany rozwoju sektora prywatnego itd.). Będzie to dodatkowa pomoc w stosunku do środków na inwestycje wspomagające osiągnięcie standardów unijnych, które będą dostępne w każdym z krajów.
Należy zwrócić szczególną uwagę na to, by wsparcie Phare na działania związane z zatrudnieniem odpowiadające kompetencjom Europejskiego Funduszu Socjalnego (np. rozwój zasobów ludzkich) w pełni odpowiadało narodowym strategiom zatrudnienia.
Wsparcie dla małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) we wszystkich krajach kandydujących, będzie w dalszym ciągu obejmować ostatnio uruchomione Fundusze Finansowe dla MŚP (SME Finance Facility) jako dodatkowe środki wsparcia w ramach programów spójności gospodarczej i społecznej. Fundusze Finansowe dla MŚP zachęcają banki i fundusze inwestycyjne do rozszerzenia ich działalności na rzecz MŚP poprzez tworzenie zachęt, udzielanie gwarancji i współpracę techniczną.
Zasada zrównoważonego i przyjaznego środowisku naturalnemu rozwoju zawarta w Traktacie Unii Europejskiej (Artykuł 2) i wzmocniona w Traktacie Amsterdamskim musi być przestrzegana we wszystkich tego typu projektach Phare 2000.
Wszystkie projekty muszą także respektować przepisy dotyczące prawa konkurencji zawarte w Układzie Europejskim.
W celu zapewnienia efektywności wsparcia WE, pomoc musi być zaprogramowana zgodnie z priorytetami określonymi w “Partnerstwie dla Członkostwa” i “Narodowym Programie Przygotowania do Członkostwa”. Z uwagi na to, że Wspólnota uczestniczy we współfinansowaniu w mniejszym stopniu niż krajowe środki finansowe, pomoc unijna powinna być w pełni zintegrowana z planami finansowymi kraju kandydującego.
Żeby to osiągnąć, każdy kraj kandydujący, w ścisłej współpracy z Komisją, jest zobowiązany do przedstawienia do końca października 1999 “Propozycji wykorzystania pomocy Phare w 2000 roku" w wersji roboczej. Propozycja ta będzie składała się z dwóch części:
Ta wstępna wersja propozycji programowania będzie następnie analizowana i dyskutowana z Komisją w okresie od października 1999 r. do kwietnia 2000 r., doprowadzając do przedstawienia decyzji finansowych Narodowego Programu Phare w I połowie 2000 roku
Celem pomocy w ramach Phare pozostaje wsparcie dążenia państw kandydujących do członkostwa w UE zgodnie z priorytetami “Partnerstw dla Członkostwa”. Komisja będzie ściśle współpracować z państwami kandydującymi w przygotowywaniu i opracowywaniu dokumentów programowych, bezpośrednio albo poprzez ekspertów twinningowych. W ten sposób kraje kandydujące będą mogły już w okresie przedczłonkowskim skorzystać z doświadczenia krajów członkowskich i poszczególnych regionów UE.
Dokumenty te powinny być przedstawione Komisji przez Narodowego Koordynatora Pomocy, lecz w procesie opracowywania ich roboczych wersji będą oczywiście brały udział również inne ministerstwa, w tym odpowiedzialne za spójność ekonomiczną i społeczną.
4.1. Zasady programowania wsparcia inwestycyjnego Phare na rzecz
spójności gospodarczej i społecznej
Każdy kraj powinien podchodzić do kwestii spójności gospodarczej i społecznej w sposób biorący pod uwagę jego własne uwarunkowania, takie jak: wielkość, prawo krajowe, istniejące strategie itd. Jednak metodologia przygotowywania wstępnych propozycji programowych dla wsparcia w ramach Phare w tym zakresie, powinna być spójna z poniższymi, ogólnymi zasadami :
Jeśli dany region przygraniczny zostanie zakwalifikowany jako priorytet do wsparcia w ramach Phare, należy zastosować tą samą procedurę programową, biorąc pod uwagę instrumenty dostępne w ramach współpracy przygranicznej.
Wstępny spis treści dokumentu “Propozycje wsparcia w ramach programu Phare w 2000 roku” został dołączony do tego opracowania.
4.2. Wdrażanie wsparcia inwestycyjnego Phare na rzecz spójności
gospodarczej i społecznej
Rodzaje kontraktów, jakie może finansować Phare w zakresie spójności gospodarczej i społecznej, to: szkolenia, twinning (porozumienia bliźniacze), pomoc techniczna, kontrakty na dostawy i usługi, jak również współfinansowanie krajowych planów pomocy (np. poprzez granty i kredyty), co będzie miało duże znaczenie dla rozwoju zasobów ludzkich i sektora produkcji.
Podstawowe zasady wsparcia inwestycyjnego określone w “Wytycznych dla programu Phare” będą miały w dalszym ciągu zastosowanie, włączając w to, minimalną wielkość projektu, adekwatność instrumentów i gotowość projektów.
System Zdecentralizowanego Wdrażania Phare (Decentralised Implementation System -DIS) będzie w użyciu również po roku 2000 (chodzi m.in. o Narodowy Fundusz – National Fund, Centralną Jednostkę Finansująco – Kontraktującą - CFCU, Jednostki Realizujące Projekty – Implementing Agencies itd) jako podstawowy model wykorzystywania środków Phare, włączając w to również programy na rzecz spójności gospodarczej i społecznej.
Zwiększenie decentralizacji może być rozważone w przypadku kiedy państwo kandydujące udowodni, że spełnia niezbędne warunki określone w propozycji rozporządzenia Komisji dotyczącej koordynacji instrumentów przedakcesyjnych, a w szczególności w Artykule 12.
Podstawowe wymagania, które winny być spełnione, konieczne dla skutecznego wdrażania pomocy Phare na rzecz spójności gospodarczej i społecznej począwszy od roku 2000, to:
ANEKS 1.
Wstępny Narodowy Plan Rozwoju
Indykatywna, ogólna tabela finansowa określi wielkość współfinansowania krajowego i wspólnotowego na okres 2000-2002 dla całego kraju i dla poszczególnych regionów. Tabela ta nie będzie określała alokacji na poszczególne projekty. Szczegółowe alokacje środków Phare na konkretne projekty zostaną przedstawione w oddzielnej propozycji (zobacz Aneks 2). Podobnie, programowanie ISPA i SAPARD powinno być przeprowadzone w oddzielnych dokumentach programowych.
.
ANEKS 2.
Propozycje dotyczące wsparcia Phare w 2000 roku
Rozdziały 1 i 2 propozycji poniżej pochodzą wprost z właściwych rozdziałów “Narodowego Programu Przygotowania do Członkostwa” i zostaną rozwinięte w propozycjach finansowych w ramach Krajowych Programów Phare na podstawie “Roboczego Dokumentu” (oraz Tabeli “Programowania poprzez cele”), który będzie dostarczony krajom w tym roku, w późniejszym terminie.
Rozdział 3 jest nowy. Jednak praca nad formułowaniem Narodowych Planów Rozwoju w poszczególnych krajach (oraz możliwe dziedziny dla wsparcia z Phare), jest wykonywana – i będzie nadal kontynuowana – w ramach realizacji tzw. Specjalnego Programu Przygotowawczego.
Realizacja odbywać się będzie zgodnie z Systemem Zdecentralizowanego Wdrażania Phare (Decentralised Implementation System). Przepływy środków, zarządzanie, monitorowanie oraz sprawozdawczość, przedstawione w tym rozdziale, powinny być zgodne z procedurami Systemu Zdecentralizowanego Wdrażania (np. Narodowy Fundusz, Jednostki Realizujące Projekty, Wspólny Komitet Monitorujący itd.)